Rachunek przepływów pieniężnych cz. 1. Podstawy sporządzania
Porady ekspertów | Księgowość 2009-06-16 08:54:40
Artykuł archiwalny
Ten artykuł jest starszy niż 12 miesięcy.
Rozpoczynając analizę rachunku przepływów pieniężnych zwanego potocznie cash flow warto poznać podstawy prawne, budowę oraz zasady jego sporządzania. Ważne jest również co kryje się w poszczególnych rodzajach działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej
Ramy prawne
Wytyczne co do zakresu i wymogów sporządzania rachunku przepływów pieniężnych określono w następujących przepisach:
- ustawa o rachunkowości1 : w szczególności art. 48b, gdzie określono co rozumiemy przez działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową oraz załącznik nr 1 do ustawy, gdzie umieszczono „wzór” rachunku przepływów pieniężnych,
- Krajowy Standard Rachunkowości (KSR) nr 1 „Rachunek przepływów pieniężnych”2 , który stanowi uzupełnienie zapisów ustawy o rachunkowości, w praktyce jednak jest bardzo dokładnym przewodnikiem po rachunku przepływów pieniężnych,
- Międzynarodowy Standard Rachunkowości (MSR) nr 7 „Rachunek przepływów pieniężnych”, który jednak – z uwagi na to, iż istnieje standard krajowy – nie może być stosowany przez większość polskich firm; mogą go stosować jedynie podmiotu, które stosują MSR-y jako swoje podstawowe zasady rachunkowości3 .
Kto musi a kto może sporządzać rachunek przepływów pieniężnych
Obligatoryjnie do sporządzenia rachunku przepływów pieniężnych zobowiązane są większe jednostki. Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim spółek akcyjnych oraz dużych jednostek, które kontynuują działalności i w poprzednim roku obrotowym, za które sporządzały sprawozdanie, spełniły co najmniej dwa z trzech poniższych warunków4 :
- średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
- suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 EURO,
- przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5.000.000 EURO.
- Natomiast dobrowolne sporządzenie nie jest obarczone żadnym przepisem prawa. W praktyce jednak stosuje się wtedy takie same wytyczne – co do techniki pracy – jak przy obligatoryjnym rachunku przepływów pieniężnych.
Co składa się na rachunek przepływów pieniężnych
Rachunek przepływów pieniężnych składa się z trzech podstawowych grup:
- przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej (A),
- przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej (B),
- przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej (C).
Suma grup A, B i C pozwala ustalić przepływy pieniężne netto (grupa D).
Przykład
Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej (+) 4.000,
Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej (+) 200,
Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej (-) 700.
Przepływy pieniężne netto wyniosą zatem 3.500 (+).
Ustawa o rachunkowości (art. 48b, ust. 3) zdefiniowała, co składa się na poszczególne grupy rachunku przepływów pieniężnych. I tak:
- działalność operacyjna – to podstawowy rodzaj działalności jednostki oraz inne rodzaje działalności nie zaliczone do działalności inwestycyjnej (lokacyjnej) lub finansowej,
- działalność inwestycyjna (lokacyjna) – to nabywanie lub zbywanie składników aktywów trwałych i krótkoterminowych aktywów finansowych oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści,
- działalność finansowa – to pozyskiwanie lub utrata źródeł finansowania (zmiany w rozmiarach i relacjach kapitału własnego i obcego w jednostce) oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści.
Warto również wskazać na definicje zawarte w KSR nr 1 oraz MSR nr 7. Niejednokrotnie pomagają one zrozumieć istotę przepływów.
Krajowy Standard Rachunkowości nr 1:
- działalność operacyjna – jest to podstawowy rodzaj działalności jednostki oraz inne rodzaje działalności, nie zaliczone do działalności inwestycyjnej (lokacyjnej) lub finansowej;
- działalność inwestycyjna (lokacyjna) – jest to działalność, której przedmiotem jest zakup lub sprzedaż rzeczowych aktywów trwałych (środków trwałych, środków trwałych w budowie), wartości niematerialnych i prawnych, długoterminowych inwestycji i krótkoterminowych aktywów finansowych (z wyjątkiem środków pieniężnych i ich ekwiwalentów) oraz związane z tym pieniężne koszty i korzyści, z wyjątkiem dotyczących podatku dochodowego;
- działalność finansowa – jest to działalność, której przedmiotem jest pozaoperacyjne pozyskiwanie źródeł finansowania lub ich spłata oraz związane z tym pieniężne koszty i korzyści, z wyjątkiem dotyczących podatku dochodowego. Wystąpienie przepływów pieniężnych w działalności finansowej powoduje zmiany rozmiarów i relacji kapitału (funduszu) własnego i zadłużenia finansowego jednostki (jeżeli jednostka korzysta z obcych źródeł finansowania).
Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 7:
- działalność operacyjna jest podstawowym rodzajem działalności powodującej powstawanie przychodów oraz każdym innym rodzajem działalności, która nie ma charakteru działalności inwestycyjnej i finansowej.
- działalność inwestycyjna jest działalnością polegającą na nabywaniu i sprzedaży aktywów trwałych oraz inwestycji krótkoterminowych nie zaliczonych do ekwiwalentów środków pieniężnych.
- działalność finansowa jest działalnością, w wyniku której zmianie ulega wysokość i struktura kapitału własnego oraz zadłużenia jednostki gospodarczej.
Działalność operacyjna
Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej są z punktu widzenia wartości informacyjnej najważniejszą pozycją całego rachunku przepływów pieniężnych. Tak naprawdę to od tego, czy przepływy operacyjne są dodatnie, zależy udzielenie pozytywnej odpowiedzi na pytanie, czy działalność przedsiębiorstwa jest opłacalna. Tylko wtedy możliwe jest dalsze inwestowanie oraz spłata, zaciągniętych wcześniej na rozwój, kredytów i innych zobowiązań.
Metoda bezpośrednia i metoda pośrednia, według jakich można sporządzić rachunek przepływów pieniężnych, różnią się sposobem prezentacji przepływów środków pieniężnych z działalności operacyjnej. Dla celów zarządzania finansami znacznie więcej informacji otrzymujemy analizując metodę bezpośrednią, jednak niewiele firm sporządza ten element sprawozdania finansowego tą metodą5 . Dlatego w dalszej części opracowania zajmiemy się głównie metodą pośrednią (patrz tabela).
Tabela. Działalność operacyjna – porównanie metody bezpośredniej i pośredniej
Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
| metoda bezpośrednia | metoda pośrednia |
| I. Wpływy | I. Zysk (strata) netto |
| 1. Sprzedaż | II. Korekty razem |
| 2. Inne wpływy z działalności operacyjnej | 1. Amortyzacja |
| II. Wydatki | 2. Zyski (straty) z tytułu różnic kursowych |
| 1. Dostawy i usługi | 3. Odsetki i udziały w zyskach (dywidendy) |
| 2. Wynagrodzenia netto | 4. Zysk (strata) z działalności inwestycyjnej |
| 3. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz inne świadczenia | 5. Zmiana stanu rezerw
|
| 4. Podatki i opłaty o charakterze publicznoprawnym | 6. Zmiana stanu zapasów |
| 5. Inne wydatki operacyjne | 7. Zmiana stanu należności |
| 8. Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych, z wyjątkiem pożyczek i kredytów | |
| 9. Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych | |
Najważniejszymi pozycjami korygującymi zysk netto (zarówno „in plus” jak i „in minus”), na których należy skupić swoją uwagę, są:
• amortyzacja naliczona w okresie,
• zmiana stanu rezerw,
• zmiana stanu zapasów,
• zmiana stanu należności,
• zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych (z wyjątkiem pożyczek i kredytów),
• zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych (czynnych i biernych).
Zmiana poszczególnych pozycji bilansu wpływa na cash-flow zależnie od miejsca zajmowanego w bilansie. I tak wzrost pozycji aktywów (zapasów, należności oraz aktywnych rozliczeń międzyokresowych) wpływa ujemnie na przepływy. Aby zwiększyła się ilość zapasów, konieczne jest dokonanie zakupów, a zatem wydatkowanie środków pieniężnych. Analogicznie – zmniejszenie pozycji pasywów (rezerw, zobowiązań krótkoterminowych oraz pasywnej części rozliczeń międzyokresowych) powoduje zmniejszenie środków pieniężnych, gdyż część zobowiązań została uregulowana – patrz tabela – przykład liczbowy.
Tabela. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
| Wyszczególnienie | Bilans otwarcia | Bilans zamknięcia | Wynik do cash-flow |
| Zysk netto | X | 2.000 | 2.000 |
| Korekty o pozycje: | X | x | 6.060 |
| *amortyzacja | X | 7.200 | 7.200 |
| *zmiana stanu rezerw | 0 | 200 | 200 |
| *zmiana stanu zapasów | 14.000 | 17.000 | -3.000 |
| *zmiana stanu należności | 24.100 | 24.500 | -400 |
| *zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych (z wyjątkiem pożyczek i kredytów) | 23.000 | 25.500 | 2.500 |
| *zmiana rozliczeń międzyokresowych (aktywa) | 100 | 350 | -250 |
| *zmiana rozliczeń międzyokresowych (pasywa) | 290 | 100 | -190 |
| Przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej | x | x | 8.060 |
Na dodatni wynik przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej decydujący wpływ miały dokonane w okresie odpisy amortyzacyjne. Dodatni wynik odnotowujemy również przy zmianie zobowiązań krótkoterminowych. Niepokojący może być jedynie znaczny wzrost stanu zapasów (o 3.000 j). Przepływy operacyjne na poziomie 8.060 j oraz zysk netto w wysokości 2.000 j dają gwarancję prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Działalność inwestycyjna
Informacje zawarte w przepływach środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej dotyczą działań poczynionych przez przedsiębiorstwo w trzech zakresach:
- nabycia i zbycia wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych,
- działań w zakresie inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne,
- operacji z aktywami finansowymi z rozróżnieniem na nabyte i zbyte od jednostek powiązanych i pozostałych.
Czytając przepływy z działalności inwestycyjnej otrzymujemy przede wszystkim informację, jakiej wielkości inwestycje i nowe zakupy firma poczyniła oraz czy nie dokonuje nadmiernej wyprzedaży posiadanego majątku. Pierwszy stan oznacza najczęściej posiadanie wystarczająco dużo wolnych środków pieniężnych pozwalających na bieżąco wymieniać zużyte składniki majątku oraz inwestować w nowe niezbędne urządzenia. Należy wtedy uważać, aby nie nastąpiło przeinwestowanie. Wyprzedaż majątku z reguły oznacza brak środków na bieżącą działalność – czyli duże problemy płatnicze.
Działalność finansowa
Ostatnia część rachunku przepływów pieniężnych – przepływy z działalności finansowej – pokazuje, w jaki sposób finansowana jest działalność przedsiębiorstwa. A zatem dowiemy się:
- czy dokonano emisji akcji (udziałów),
- jaki zaciągnięto kredyt lub inne zewnętrzne finansowanie oraz jakie były z tego tytułu koszty (odsetki),
- czy następuje skupywanie własnych akcji (udziałów),
- czy i ile wypłacono dywidend,
- o skali korzystania z leasingu finansowego.
Informacje te pokazują najczęściej, jakie są długoterminowe plany obecnych właścicieli wobec działalności spółki. Jeżeli przy zysku netto nie wypłacono dywidend, to otrzymujemy informację, że właściciele nadal stawiają na rozwój spółki. Również zaciąganie nowych zobowiązań kredytowych, przy dodatnich przepływach z działalności operacyjnej, świadczy o planowanym dalszym rozwoju. Z przepływów z działalności finansowej dowiemy się również, jaki rodzaj finansowania zewnętrznego jest preferowany przez właścicieli. Czy są to najpopularniejsze kredyt i leasing, czy też firma jest na tyle atrakcyjna dla banków i inwestorów, że możliwe jest korzystanie z bardziej zaawansowanych form finansowania – bonów komercyjnych, czy jest w stanie emitować własne akcje.
Wskazane powyżej przepisy prawa znajdują się na stronie: http://www.piotr-rybicki.pl/rpp.html
Piotr Rybicki
biegły rewident
www.piotr-rybicki.pl
______________________________________________
1/(Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694, z późń.zm)
2/Uchwała Nr 5/03 Komitetu Standardów Rachunkowości z dnia 22.07.2003 r. w sprawie przyjęcia krajowego standardu rachunkowości nr 1 "Rachunek przepływów pieniężnych" (publikacja: Dz. Urz. Min. Fin. z 2003 r. nr 12, poz. 69)
3/Wynika to z zapisów art. 10, ust. 3 ustawy o rachunkowości: „W sprawach nieuregulowanych przepisami ustawy, przyjmując zasady (politykę) rachunkowości, jednostki mogą stosować krajowe standardy rachunkowości wydane przez Komitet Standardów Rachunkowości. W przypadku braku odpowiedniego standardu krajowego, jednostki, inne niż wymienione w art. 2 ust. 3, mogą stosować MSR”
4/Wynika to z art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Obowiązek ten dotyczy również, banków, zakładów ubezpieczeń, jednostek działających na podstawie przepisów o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych oraz przepisów o funduszach inwestycyjnych, jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
5/W dodatkowych informacjach i objaśnieniach do sprawozdania finansowego (w ust. 3) określono, że „w przypadku gdy rachunek przepływów pieniężnych sporządzony jest metodą bezpośrednią, dodatkowo należy przedstawić uzgodnienie przepływów pieniężnych netto z działalności operacyjnej, sporządzone metodą pośrednią”. Tak więc wybór metody bezpośredniej oznacza dla firmy więcej pracy
Źródło: opracowanie autora, DlaFirmy.info.pl
